Handboek groene bebouwingslinten

Het agrarisch cultuurlandschap van de Utrechtse Waarden is grootscheeps ontgonnen in de middeleeuwen. De ontginningen van de woeste, maar vruchtbare, veengronden vonden vooral tussen 1050 en 1300 plaats. Maar ook daarvoor was de streek al dun bevolkt.

De hele streek ademt de echo van het verleden. De cultuurhistorische structuren zijn nog herkenbaar, soms zelfs dominant aanwezig, en overschrijden gemeentelijke grenzen.

Vanouds is het boerenerf te onderscheiden in 2 delen; het siergedeelte, dat aan de voorkant of zijkant van de boerderij ligt, is het domein van de vrouw, het achterdeel dat van de man. Bij het siergedeelte draait het om de uitstraling naar buiten en de schoonheid, het achterdeel is meer onderdeel van het bedrijf en daarom 'naar binnen gericht'. Op dat deel staat het nut voorop en is er plaats voor gewassen die nuttig zijn voor het bedrijf en zijn bewoners. Denk daarbij aan hout, takkenbossen en fruit.  

In de Utrechtse Waarden (de gemeenten Lopik, Montfoort, IJsselstein en Oudewater) komen vele duizenden zo niet tienduizenden knotbomen voor. In het oog springend zijn de rijen langs de Polsbroekerwetering en de Lange Linschoten. Ook vinden we ze in de bermen van de Tiendwegen (bijvoorbeeld in Willige Langerak en Vliet en Dijkveld) en als omzoming van hoogstamboomgaardjes.

De hooiberg, het boenhok en het engelenraam zijn 3 elementen die in het verleden onlosmakelijk verbonden waren met de boerderij. Ze worden hieronder verder toegelicht.

De veranderingen in het buitengebied zijn nog nooit zo snel gegaan als de laatste 40 jaar. Het oprukken van de stad en een grootschaliger en intensievere landbouw zijn oorzaken dat het landschap, de boerderijen en de erven veranderen. Bijgebouwen worden afgebroken of anders ingericht. De tuin, het erf en het landschap worden anders beplant. De veranderingen kunnen een bedreiging zijn voor de landschappelijke kwaliteit van de linten, maar er zijn ook kansen bij het ontwikkelen van de oude en nieuwe functies.